سید محمد صفوی

عوامل رشد اقتصادی| 4 عامل ریشه‌ای و اساسی+تصویر

چه مسائلی باعث رشد اقتصاد کشور می‌شود؟!

 

همیشه در ذهن ما مردم ایران و به خصوص جوانان این بوده که چطور کشور رشد اقتصادی را خواهد دید، و باید چه کار هایی انجام داد تا شاهد شکوفایی اقتصادی باشیم، جواب ساده است؛ با 4 منبع اساسی یعنی منابع انسانی، منابع خدادادی، سرمایه های فیزیکی و علم و فناوری، به اضافه یک مدیریت جهادی و شبانه روزی کشور ما قادر خواهد بود تولیدات خود را افزایش دهد و افزایش تولید یعنی رشد اقتصادی.

اما چگونه؟
با ما همراه باشید تا تک تک 4 منبع را به شما توضیح داده و نتیجه بهره وری از این منابع را برای شما آشکار کنم، اما اولین مورد، منابع انسانی است:

منابع انسانی

یکی از چهار منبع ریشه ای رشد اقتصاد؛ انسان است.
طبیعی است که اگر ما بخواهیم کشورمان را از لحاظ اقتصادی رشد دهیم، اول باید به نیروی عظیمی که در همه ما انسان ها است توجه کنیم و اول آن را سامان دهیم.

اگر یک جامعه به توانمندی های خودش ایمان نداشته باشد یا حتی از توانمندی ها و ویژگی های خودش اطلاعی نداشته باشد، در هر زمینه محکوم به شکست است و باید مانند یک برده برای حیات خود بجنگد.
نمونه اش خود ما ایرانیان در زمان طاغوت و دوره های قاجار و پهلوی است(در پهلوی بسیار پررنگ تر بود). چون به جوانان خودمان ایمان نداشتیم، حتی دکتر عمومی را هم از خارج وارد می‌کردیم، و همین باعث عقب گرد چندین ساله در کشور شد. ما در آن دوران به خاطر عدم شناخت از فواید نفت و تاثیر آن در مدیریت دنیا، در برابر خدمات اجتماعی، به کشور های مختلف نفت می‌دادیم. از کارگران و مهندسان اروپایی بگیر تا دکتر و پزشک های هندی و پاکستانی.

نمونه امروزی تر هم مانند خیلی از کشور های عرب ثروتمند مثل قطر، بحرین، عربستان و... که پول می‌دهند، نفت می‌دهند تا برایشان ماهواره بسازند و زیر ساخت هایشان را تقویت کنند.
اما ما انسان ها چه خصوصیات و توانمندی هایی داریم که می‌توان با آن ها موتور پیشران اقتصاد یک جامعه 85 میلیون نفری باشیم؟

1- جمعیت زیاد

یکی از عوامل مهم اقتصادی، جمعیت بالا می‌باشد، این عامل اگر درست و به موقع ورود کند باعث رشد اقتصادی خواهد شد و اگر درست مدیریت نشود همین جمعیت زیاد، باعث سقوط و رکود اقتصادی خواهد شد. بگذارید مثالی بزنم:

کود یکی از عوامل مهم رشد و بارور شدن درختان مثمر است، اگر در مصرف کود برای درختان دقت کافی انجام شود و مدیریت های لازم صورت بگیرد، درخت به بهترین شکل ممکن ثمر می‌دهد، اما اگر در مصرف کود زیاده روی شود، تمام خاک یک درخت با کود قاطی شود و مدام کود به پای درخت ریخته شود، باعث ازبین رفتن ریشه درخت شده و آن درخت می‌میرد.

رشد جمعیت هم همین است اگر برای رشد جمعیت مدیریت های لازم صورت نگیرد، مثلا بهداشت و درمان لازم برای این جمعیت وجود نداشته باشد و یا بر روی استعداد ها و توانایی های این جمعیت سرمایه گذاری نشود و همچنین آموزش های مناسب به این جمعیت داده نشود، نتیجه اش افزایش فقر، افزایش نرخ بیکاری و پایین آمدن درآمد سرآنه کشور خواهد شد.

اما اگر مدیریت های لازم صورت بگیرد باعث رشد تولید و به تبع افزایش سطح رفاه اجتماعی خواهد شد.
چراکه جمعیت بالا مقدمه ای برای چند مورد از عوامل مهم رشد اقتصادی خواهد شد که در ادامه به آنها می‌پردازیم که اولین آنها نیروی کار است.

2- نیروی کار زیاد

نیروی کار زیاد، باعث افزایش تولید خواهد شد و افزایش تولید باعث رشد اقتصادی و به تبع افزایش رفاه عمومی خواهد شد.
اما عاملی که باعث رشد نیروی کار خواهد شد فقط جمعیت بالا نیست، برای مثال مهاجرت خالص هم باعث رشد نیروی کار خواهد شد یعنی افرادی که به کشور ما، برای کار مهاجرت می‌کنند از افرادی که از کشور مان مهاجرت می‌کنند بیشتر باشند. یعنی مهاجرت خالص به داخل کشور باشد.

راه دیگر هم رشد متناسب جمعیت هست مثلا به ازای هر دو مرگ، سه تولد باشد تا مشکلات جمیعیت زیاد بوجود نیاید.
و راه سوم هم رشد سریع جمعیت هست که ریسک بالایی دارد و باید با مدیریت عالی این نقشه اجرایی شود.

اما از بین این سه راه بهترین راه، سومین مورد است.

اما چرا رشد سریع جمعیت بهترین راه برای افزایش منابع انسانی است؟ با اینکه هم ریسک بیشتری دارد هم مدیریت قدرتمندی در جهت بهره وری از این منبع قوی وجود دارد؟

در جواب این سوال، یک سوال می‌پرسم: آیا ما چاره ای غیر از این راه داریم؟
متاسفانه در دهه هفتاد، بعد از سیاست های شدید کاهش جمعیت، کشور ما در وضعیتی قرار گرفته بود که جمعیت دهه شصت برای خدمت به جمعیت دهه هفتاد، با مازاد نیرو روبه‌رو شد، یعنی نیروی کار آنقدر زیاد بود و جمعیت به صورتی کاهش پیدا کرده بود که نیروی کار اضافه ای وجود داشت که هیچ وقت فرصت کار و فرصت شغلی برای آنها وجود نداشت(افزایش بیکاری).

و این روند ادامه پیدا کرد و همین نسبت به دهه هفتاد و هشتاد رسید.
اگر این روند ادامه دار باشد، در سه دهه آینده از هر سه ایرانی یک نفر بالای 60 سال خواهد بود و این یعنی تبدیل شدن ایران به یک سرای سالمندان.

اما این مسئله تبعات بسیار بدی به همراه خواهد داشت، یکی از این تبعات عدم تکمیل چرخه کار است. یعنی چی؟
چرخه کار اینست که نیروی کار، هزینه ای را بابت بیمه صندوق بازنشستگی پرداخت می‌کند و از درآمد این صندوق، حقوقی به بازنشستگان و سالمندان پرداخت می‌شود.

در وضعیت فعلی که صندوق بیمه بازنشستگی، شرایط خوبی هم ندارد، نسبت جمعیت جوان به سالمند 13 به 1 است، اما در 30 سال آینده این نسبت 3 به 1 خواهد رسید و این یعنی فروپاشی صندوق های بازنشستگی و باید از همین الان این زنگ خطر را شنید و از این مشکل را هرچه سریعتر حل کرد.

برای داشتن نیروی کار زیاد از بین سه راه مهاجرت خالص به درون کشور، رشد متناسب جمعیت، و رشد سریع جمعیت، بهترین راه، راه سوم است چراکه راه اول اصلا امکان پذیر نیست و امکان ندارد مردم دنیا به کشوری که از لحاظ رسانه ای به شدت تخریب شده و وضعیت اقتصادی چندان خوبی ندارد مهاجرت کنند و راه دوم هم امکان ندارد، چون راه دوم برای زمانی است که شرایط جمعیتی مساعد باشد نه اینکه مثل کشور ما شرایط طوری باشد که در 30 سال آینده ایران تبدیل به سرای سالمندان شود، پس بهترین راه رشد جمعیت به صورت سریع و فوری، تنها راه ما برای بهبود شرایط جمعیتی است.

 

3- سرمایه انسانی

تا الان در مورد عوامل موثر کمّی در اقتصاد گفتیم، اما این مورد سوم که در مورد سرمایه های انسانی است، یک عامل کیفی در اقتصاد مطرح است.

منظور از سرمایه های انسانی در واقع دانش، مهارت، تخصص، توامندی، خلاقیت و نوآوری در افراد یک جامعه است؛ به بیان دیگر هر فردی در اجتماع دارای یکسری ویژگی های مثبت در اجتماع است، ویژگی هایی که هم به نفع خود شخص و هم به نفع اجتماع می‌باشد.
اگر اکثریت افراد یک جامعه دارای این ویژگی ها(مانند چند مورد بالا) باشند، می‌توان، از این افراد با استعداد در جهت افزایش رشد اقتصادی بهره برد. که در اقتصاد به آن بهره وری از سرمایه های انسانی می‌گویند.
اما عاملی که باعث افزایش رشد اقتصادی خواهد شد تنها بهره وری از این سرمایه ها نیست بلکه سرمایه گذاری برای رشد این سرمایه ها هم هست.

هیچ سرمایه ای ابدی نیست حتی خورشید هم دیگر جزء نیرو های تجدید پذیر محسوب نمی‌شود چه برسد به سرمایه های انسانی، پس باید این سرمایه های انسانی شناخته شود، پرورش داده شود، تکثیر شود، و یا حتی ایجاد شود.
خیلی از انسان ها این قابلیت را دارند که در هر موردی بتوانند آموزش ببینند و مهارت پیدا کنند. حتی اگر بخواهیم بگوییم که برای مهارت پیدا کردن در کاری فقط به 20% استعداد نیاز است و 80% دیگر فقط تلاش و تمرین است، ادعای گزاف نکردیم
.    

رشد سرمایه های انسانی همچنین موجب جذب افراد از کشور های دیگر هم خواهد شد، اگر کشوری بتواند در پرورش و رشد سرمایه های انسانی مهارت کافی را پیدا کند، افراد دیگر کشور ها ترغیب می‌شوند تا در این کشور تحصیل کنند و آموزش ببینند، مانند کشور هایی مثل آلمان یا آمریکا که دانشجو های کشور های مختلف، برای تحصیل به این کشور ها می‌روند.

همین امر باعث جذب توریست و نیروی کار و محصل از کشور های گوناگون به آن کشور خواهد شد.

پس استفاده از سرمایه های انسانی و رشد آن ها در جهت پیشرفت کشور یکی از بهترین عوامل برای رشد اقتصادی است.
اما آیا سرمایه انسانی با جمعیت بالا در تضاد است؟ خیر.
همیشه در هر چیزی کیفیت اهمیت بیشتری دارد تا کمیت، اما همه می‌دانند که کمیت به همراه کیفیت بهترین عامل برای هر پیشرفتی است، پس همانطور که گفتم در جمعیت بالا باید بهترین مدیریت صورت بگیرد تا علاوه بر موارد بالا به سرمایه های انسانی هم توجه بکند و آن ها را پرورش دهد.

در ادامه درست است که منابع انسانی یکی از عوامل مهم رشد اقتصادی است اما به تنهایی کفایت نمی‌کند، بلکه باید منابع خدادادی هم در دسترس باشد.

منابع طبیعی

فکر نکنم نیازی باشه که برای اهمیت منابع طبیعی چیزی بنویسم، فقط همین یک جمله کفایت می‌کنه:
ایران فقط بخاطر داشتن منابعی به نام نفت، دو ابرقدرت زمان(شوروی و انگلیس) به ایران حمله کرده و موجب یکی از بزرگترین قحطی های دنیا در ایران شدند.
اما منابع طبیعی فقط نفت و گاز محسوب می‌شوند؟
مسلما خیر!

خورشید

اولین منبعی که می‌توان نام برد، منبع تمام نشدنی خورشید هست(علم خیلی وقته ثابت کرده خورشید هم یک روزی تمام خواهد شد، ولی خب درکل!!!)
شاید با خودتون بگید که این چجور منبعی محسوب می‌شه؟ این رو که همه دارن؟ باید بگم نه!

خیلی از کشور های شمالی و یا اروپایی معمولا دارای هوای ابری هستند و خیلی نمی‌توانند از نور مستقیم آفتاب بهره ای ببرند.
اما در کشور ما الحمدلله از این نعمت برخوردار هستیم و اگر همانند کشورهای پیشرفته مانند چین، مدیریت منابع عالی وجود داشته باشد، کار های بزرگی می‌توان انجام داد که یکی از آن ها تامین برق کل کشور و یا حتی صادر کردن برق به کشور های همسایه محسوب می‌شود.

از این نعمت فراوان نباید ساده گذشت.

آب

داشتن منابع عظیم آبی چه آب های شیرین چه شور هرکدام دارای فواید منحصر به فرد و خاصی است.
لازم نیست که از فواید داشتن سفره های آب زیر زمینی و رود های آب شیرین زیاد گفت، چراکه همه می‌دانند تنها آبی که اکثر جانداران از جمله انسان با آن زنده اند آب شیرین است.

اما داشتن آب شور یا همان دریا هم دارای فوائد بسیاری است از جمله:
اکثر تجارت ها و حمل و نقل بار ها در دنیا از طریق دریا ها صورت می‌گیرد.
اکثر کشور ها می‌خواهند از هر طریقی که شده به دریا راه پیدا کنند تا بتوانند از طریق آن اقتصاد خود را شکوفا کنند.
دریا همانند زمین دارای معادن بسیاری است که می‌توان از آن ها به اندازه کافی بهره مند شد.
به دلیل وجود انواع و اقسام آبزیان در دریاها، می‌تواند منبع مغذی بسیار خوبی باشد.
همچنین دریا ها بسیار توریست پذیر و دارای ظرفیت فوق العاده برای پذیرش توریست است.

نا گفته نماند که همان آب شور را هم می‌توان به آب شرب و شیرین تبدیل کرد که در قسمت فناوری بیشتر در مورد آن حرف خواهیم زد.

باد

باد هم جزو منابع طبیعی خوبی به شمار می‌رود که از جمله فواید آن امکان تولید برق و پاک کننده هوای ناسالم و کثیف است.

خاک

خاک حاصلخیز یکی از نعماتی است که شدیدا باعث رشد اقتصادی خواهد شد، کشور ما می‌شود گفت که از این نعمت خدادادی هم برخوردار است، اینطور نیست که زیاد باشد اما به اندازه‌ای هست که بتوانیم هم خودمان را تامین کنیم هم صادرات داشته باشیم .

نفت

فکر نکنم نیازی باشه که از اهمیت نفت براتون بگم؟ نیازه واقعا؟؟؟
حالا من میگم شاید یک نفر ندونه (من چمیدونم!) حالا اینقدر فایده از نفت براتون میگم تا متوجه شوید که اگر این نفت نبود ما چه زندگی ای داشتیم.

از جمله فواید نفت می‌توان این چند مورد را نام برد:

1- لوازم آرایشی بهداشتی
2- رژ لب
3- عطر و ادکلن
4- رنگ مو(خانوما کجای مجلس نشستن؟)
5- دئودرانت و ضد عرق ها
6- محصولات پاک کننده و بهداشتی
7- آسفالت
8- انواع سوخت(گازوئیل، بنزین، سوخت جت و هواپیماهای مسافرتی و...)
9- انواع روغن ها که در ماشین آلات استفاده می‌کنیم(آقایون کجای مجلس نشستن؟)
10- هر نوع پلاستیکی که در اطرافتان می‌بینید
11- تجهیزات ورزشی
12- پارچه های مصنوعی
13- لباس های ضد چروک
14- پانل های خورشیدی
15- لاستیک های مصنوعی که برای تولید کامپیوتر، گوشی، دوربین، کفش، سیم ها و کابل ها.

حالا متوجه شدید درتمام وسائلی که در روز با آن سرو کار دارید نفت نقش موثری دارد و بخاطر همین فواید است که اگر کشوری دارای نفت باشد، چه با واسطه چه بی واسطه، میشه گفت حرفش برو داره!
و حالا متوجه می‌شوید که خام فروشی نفت چقد ضرر به همراه دارد، خام فروشی یعنی بدون تبدیل نفت به محصولات این چنینی، بفروش برسد، و بدتر از آن این است که کشوری، اقتصادش وابسته به خام فروشی نفت باشد.
در نتیجه باید گفت با نفت به تنهایی می‌توان اقتصاد یک کشور را شکوفا کرد.

گاز

گاز هم یکی از منابع مهم طبیعی است که کشور ما هم بیشترین منبع گاز را در دنیا دارد و شاید تنها روسیه بیشتر از ایران گاز داشته باشد.
از جمله فواید گاز می‌توان به سوخت، گرمایش خانه، پخت و پز و تولید برق اشاره کرد.

معادن(طلا نقره و...)

ماده های معدنی بسیار در اقتصاد کشور نقش مهمی دارند، ماده های معدنی مثل طلا، نقره، مس، آهن، ذغال سنگ، سنگ های قیمتی مانند فیروزه، عقیق، یاقوت، در، کهربا و الماس و همچنین ماده اروانیوم از جمله مواد معدنی هستند که ظرفیت بالایی برای سرمایه گذاری و رشد اقتصادی دارند که بعضی از آن ها در تجارت استعمال خواهند شد که می‌توان مهم ترین آن هارا طلا نامید چراکه در ارزش پول ملی و همچنین زیور آلات نقش بسیار مهمی دارد، و بعضی دیگر در صنایع مختلف استعمال خواهند شد که مهم ترین آنها را می‌توان اورانیوم نامید که در صنعت هسته ای به کار می‌رود و صنعت هسته ای و نیروی هسته ای جزو منابعی است که دنیا، پس از نفت به سمت آن روی می‌آورد.

درخت و جنگل

از فواید پوشش گیاهی و جنگل می‌توان به تعدیل آب و هوا،حفظ و تولید خاک، تولید دارو، تولیدات صنعتی و جذب توریسم اشاره کرد. کشور ما از این نعمت چندان برخوردار نیست اما این پتانسیل را دارد که پوشش گیاهی خود را به قدری افزایش دهد که 50 درصد زمین های کشور جنگل باشد اما این امر نیازمند یک برنامه ریزی دقیق و مدیریت جدی است و اگر از الان این پروژه کلید بخورد حداقل 50 سال زمان نیاز است(اگر بخواهیم از تمام شرایط آینده از جمله شرایط اقلیمی، زیست محیطی، فرهنگی و اجتماعی چشم پوشی کنیم و تمام شرایط را مساعد بدانیم، و گرنه شاید بیشتر از اینها زمان نیاز است).

نقش جغرافیای کشور در اقتصاد

اینکه یک کشور در کدام منطقه از جهان باشد هم یک نعمت خدادادی و یک منبع برای درآمد یک کشور می‌تواند باشد.
موقعیت استراتژیک یک کشور در تمام شئون سیاسی، اقتصادی، نظامی و ... تاثیر مستقیم دارد.

کشور ما ایران اگر نگوییم استرتژیک ترین کشور دنیا است، به راحتی از استرتژیک ترین کشور های دنیا محسوب می‌شود، چراکه ایران به اقصی نقاط جهان از راه زمینی، هوایی و دریایی راه دارد.
همچنین بهترین راه تجاری شرق به غرب، از ایران می‌گذرد(جاده ابریشم).
ایران در منطقه ای است که بیشترین نفت و گاز دنیا را در خود جای داده.
ایران در قلب آسیا جا دارد جایی که باعث می‌شود پل ارتباطی میان اروپا و آسیا شود.
همچنین ایران دارای مناطق کوهستانی است، در مناطق کوهستانی احتمال یافت معدن، سفره های زیر زمینی وجنگل های مختلف بیشتر از مکان های دیگر است.
ایران دارای دو دریا و یک خلیج است که قبلا درمورد فواید آن بحث کردیم و همچنین ایران یکی از مهم ترین تنگه های دنیا یعنی تنگه هرمز را در اختیار دارد.

با تمام این موارد و منابع طبیعی و خدادادی که ایران در اختیار دارد به راحتی می‌تواند اقتصاد خود را شکوفا کند و خود را از این وضعیت اسف بار نجات دهد اما چطوری با ما همراه باشید.

سرمایه های فیزیکی

یکی دیگر از چهار منبع اصلی برای رشد اقتصاد؛ سرمایه های فیزیکی قوی و قدرتمند یک کشور است.
منظور از سرمایه های فیزیکی همان زیر ساخت های قوی برای رشد اقتصادی است، و منظور از زیرساخت های قوی یعنی داشتن یکسری امتیازاتی مثل:

آموزش و پرورش
سلامت و بهداشت
فرهنگ و مراکز فرهنگی
مسکن و خانه
تجهیزات شهری
راه ها، جاده ها و شبکه حمل و نقل
و...

تمام این زیر ساخت ها و سرمایه های فیزیکی هزینه فعالیت های اقتصادی را کاهش می‌دهد و باعث رشد اقتصاد با ضرر کمتر خواهد شد.

فناوری و لازمه های آن

آخرین منبع اصلی رشد اقتصادی، علم، آموزش و فناوری است؛ هرسه اینها باعث ایجاد یک دومینو در جهت رشد و جهش اقتصادی خواهد شد.

به این صورت که در آموزش قوی(آموزش و پرورشی که در سرمایه های فیزیکی اشاره کردیم) ما به علم خواهیم رسید و با استفاده از علم به تکنولوژی و فناوری دست خواهیم یافت و با فناوری و تکنولوژی تمام موارد قبلی به آسانی در دسترس خواهد بود.
با فناوری قوی می‌توان بهره کامل از منابع طبیعی برد و سرمایه های فیزیکی را قدرت بیشتری خواهد بخشید و همچنین با فناوری و تکنولوژی بالا سطح زندگی و رفاه زندگی بالا خواهد رفت و در نتیجه منابع انسانی با کیفیت و کمیت بیشتری هم خواهیم داشت.
فناوری و علم می‌توانند بهبود سیستم‌های بهداشت، آب و برق، حمل و نقل و غیره، و بهبود کیفیت زندگی افراد در جوامع را تسهیل کنند و همچنین با استفاده از فناوری و علم، بهبود در روش‌های تولید و خدمات، افزایش بهره‌وری کارگران و منابع، و به تبع آن افزایش تولید و رشد اقتصادی را شاهد خواهیم بود.

اما یک سوال اینجا بوجود میاد؛ گیریم که تمام این موارد در بهترین حالت ممکن در کنار هم موجود بود و همه چیز خوب بود، آخرش که چی؟ می‌خوایم به چی برسیم؟ چطور سفره مون بزرگ می‌‌شه؟ اینا که واسه ما نون و آب نمی‌‌شه...

بله درسته حق با شماست، نتیجه به کار گیری تمام این منابع، رشد تولید است و تولید باعث افزایش رونق اقتصادی خواهد شد.
اما منظور ما از تولید چیست؟ تولید یعنی استفاده از منابع و تکنولوژی موجود برای بدست آوردن یک محصول نهایی که یا به صورت کالا یا به صورت خدمات ارائه می‌شود. افزایش تولید منجر به زیاد شدن عرضه نسبت به تقاضا خواهد شد و این یعنی ارزان شدن محصولات(چه خدماتی چه کالایی) و بالا رفتن قدرت خرید مردم و همچنین زیاد شدن محصولات باعث رقابت بین تولید کنندگان می‌شود و رقابت باعث بالا رفتن کیفیت خدمات و کالا ها خواهد شد، و کیفیت بالای آنها موجب صادرات آن به کشور های دیگر خواهد شد و این امر سبب ورود ارز به کشور خواهد شد.

نتیجه کلی ای که می‌توان از این مقاله گرفت این است که کشور ما ایران از هر لحاظی شرایط مساعدی برای رشد اقتصادی دارد، حتی از لحاظ جمعیتی هم کشور ما نسبتا یک کشور پر جمعیت محسوب می‌شود و از لحاظ منابع خدادادی و زیر ساخت های قوی و همچنین علم و فناوری کشور چیزی کم ندارد، یکسری نقطه ضعف ها وجود دارد که باید آنها برطرف شود مانند آموزش و پرورش، چراکه این نهاد فقط آموزش می‌دهد اما پرورش نه و حتی آموزشی هم که می‌دهد مطابق با متود های روز دنیا نیست.

اونچیزی که کشور ما ندارد و نیاز اصلی ماست، یک مدیریت جهادی و قدرتمند است که بتواند از تمام این نیرو ها بهره کافی را ببرد و باعث رشد تولید بشود و خود را از وابستگی به فروش نفت خام و گاز رها کند.
خوشبختانه کم کم این مدیریت قوی و جهادی درحال شکل گیری است چراکه به گفته رهبر عزیزمون کشور ما نزدیک به قله است و ماهم امیدواریم، یعنی انشاءالله قراره این مدیریت قوی بالاخره بوجود باید و کشور را از این وضعیت ناجور اقتصادی رها کند.
همه ما به رهبر عزیزمون ایمان داریم و امیدواریم زیر سایه ایشان به قله موفقیت برسیم.

نظرات

48

کاربر

1 سال پیش۱۴۰۵/۷/۲۳

شماره همراه

همشو داریم رئیس جمهور خرابه

48

کارشناس

۱۴۰۴/۲/۶

S.seyed

باید امیدوار بود، همانطور که رهبری امید دارند ماهم باید امیدوار باشیم، انشاالله به برکت و مدد اقا صاحب الزمان مشکلاتمون حل میشه

48

کاربر

1 سال پیش۱۴۰۵/۷/۲۳

شماره همراه

خسته نباشید

48

کاربر

2 سال پیش۱۴۰۳/۳/۹

شماره همراه

عالی بود خدا قوت ممنون از مقاله ی ارزشمند،کامل و پر محتوا تون 🌹🌹🌹ا

48

کاربر

2 سال پیش۱۴۰۵/۷/۲۳

m.m

سلام ممنون از مطالب مفیدوآموزنده شما

48

کاربر

2 سال پیش۱۴۰۳/۲/۱۶

zahra

جالب بود